จังหวัดบิ่ญถ่วน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ฟานเที้ยต (เวียดนาม: Phan Thiết) เป็นเมืองหลักของจังหวัดบิ่ญถ่วน ทางตอนใต้ของประเทศเวียดนาม ทางตะวันออกเฉียงเหนือของนครโฮจิมินห์ เป็นเมืองท่าทางทะเล จากข้อมูลปี ค.ศ. 2005 มีประชากรราว 350,000 คนและคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็นราว 400,000 คนในปี ค.ศ. 2015

จังหวัดบิ่ญถ่วน Tỉnh Bình Thuận
จังหวัด
ที่ตั้งของจังหวัดบิ่ญถ่วนในประเทศเวียดนาม
พิกัดภูมิศาสตร์: 10°56′N 108°6′Eพิกัดภูมิศาสตร์: 10°56′N 108°6′E
ประเทศ	เวียดนาม
ภูมิภาค	ชายฝั่งตอนกลางใต้
เมืองหลัก	ฟานเที้ยต
การปกครอง
• ประธานสภาประชาชน	ฮหวิ่ญ วัน ตี๊
• ประธานคณะกรรมการประชาชน	ฮหวิ่ญ เติ๊น ถั่ญ
พื้นที่
• ทั้งหมด	7,992 ตร.กม.(3,086 ตร.ไมล์)
ประชากร (2004)
• ทั้งหมด	1,140,429
• ความหนาแน่น	140 คน/ตร.กม. (370 คน/ตร.ไมล์)
ประชากร
• ชนชาติ	เวียดนาม, จาม, ฮว้า, Cơ Ho, Ra Glai
เขตเวลา	ICT (UTC+7)
รหัสโทรศัพท์	62
รหัสไอเอสโอ 3166	VN-40
เว็บไซต์	Tỉnh Bình Thuận

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bình Thuận Province

From Wikipedia, the free encyclopedia

Bình Thuận Province Tỉnh Bình Thuận
Province
Location of Bình Thuận within Vietnam
Coordinates: 10°56′N 108°6′ECoordinates: 10°56′N 108°6′E
Country	Vietnam
Region	South Central Coast
Capital	Phan Thiết
Government
• People's Council Chair	Huỳnh Văn Tý
• People's Committee Chair	Huỳnh Tấn Thành
Area
• Total	7,992 km² (3,086 sq mi)
Population (2004)
• Total	1,140,429
• Density	140/km² (370/sq mi)
Demographics
• Ethnicities	Vietnamese, Chăm, Hoa, Cơ Ho, Ra Glai
Time zone	ICT (UTC+7)
Area codes	62 (until 16 July 2017) 252 (from 17 June 2017)
ISO 3166 code	VN-40
Website	www.binhthuan.gov.vn

Bình Thuận (Vietnamese: [ɓɨ̂n tʰwə̂ˀŋ] (

listen)) is a province of Vietnam. It is located on the country's South Central Coast. It is sometimes seen as part of the Southeast region. The province is known for its scenery and beaches. There are also a number of sites of archaeological significance.

[hide]

History[edit]

Much of what is now Bình Thuận Province was part of the Cham principality of Panduranga, which had its political centre in neighbouring Ninh Thuận Province. It was the last independent principality after the fall of Vijaya in 1471. Bình Thuận was later incorporated into Vietnam, while Ninh Thuận remained independent longer, until 1832. Before 1976, Bình Thuận Province was much smaller because much of the west was in the separate Bình Tuy Province). Bình Tuy, Bình Thuận and Ninh Thuận were merged in 1976 to form Thuận Hải Province. It was divided again into Ninh Thuận and Binh Thuận in 1991, while Bình Tuy remained part of Bình Thuận Province.^{[citation needed]}

Geography[edit]

Bình Thuận borders Lâm Đồng Province in the north, Ninh Thuận Province in the north-east, and Đồng Nai and Bà Rịa–Vũng Tàu provinces in the west. Much of the borders with Lâm Đồng and Ninh Thuận are mountainous, while much of the rest of the province is relatively flat. However, there are several hills with a height of at least 200m along the coast of the province.^[1] The highest peak in the province (1548m) is in northwestern Tánh Linh District, near Lâm Đồng.^[2] Phú Quý island is located around 120 km south-east of Phan Thiết. It is a separate district. There are several much smaller island off the coast of Bình Thuận, including Cau Island (cù lao Cau) in the east, Lao Island (hòn Lao) at Mũi Né, and Bà Island (hòn Bà) in the west.^[2]

Bình Thuận has several rivers mostly originating in the province itself or in the highlands of neighbouring Lâm Đồng Province. Most flow into the East Vietnam Sea. Some of the major rivers are the Luy River (Sông Luỹ) in the east, the Cai River (Sông Cái) in the centre, and the Dinh River (Sông Dinh) in the west.^[2] La Ngà River (Sông La Ngà) flows through four districts in the north-west of the province and is a major tributary of the Đồng Nai River.^[1] The largest lake is Song Quan Lake (hồ Sông Quán) in the centre of the province around 30 km north of Phan Thiết. Another major lake is Biển Lạc in the northwest region of the province.^[2]

As of 2007, 50% of the province (394,100ha) are covered with forests, which is high compared to most other provinces of the South Central Coast region.^[3] Forests are mostly located in the province's mountainous regions in the northwest and northeast.^[1] Despite its large forested area, the province also has a lot of agricultural land. 284,200ha were used for agriculture in 2007, which is the largest figure among all provinces of the central coast regions (both North Central and South Central).^[3]

Bình Thuận is one of the most arid provinces in Vietnam. Much of the province receives less than 800mm of rain per year. The months from November to April are particularly dry, with less 200mm of rain. It has reserves of arsenic in the north-western mountains and titanium along its western coast.^[1]

Demography[edit]

Bình Thuận had a population of 1,170,700 people in 2007.^[3] The population grew by 1.35% per year on average between 2000 and 2007. Growth was particularly strong in the cities and towns at 4.42% per year on average. As a result, urbanisation increased from 30.4% in 2000 to 37.5% in 2007, making it one of the most urbanized provinces of the South Central Coast (after Khánh Hòa Province).^[4] Population density ranges from around 1000/km2 in Phan Thiết to less than 100/km2 in the districts of Bắc Bình, Hàm Tân, Hàm Thuận Nam, and Tánh Linh.^[2]

Apart from the majority Kinh, there are several ethnic minorities in the province. Some Cham communities are in the coastal regions of eastern Bình Thuận. Other minorities mainly inhabit the mountainous regions along the border to Lâm Đồng Province.^[1] They include Cơ Ho and Ra Glai.

Administrative divisions[edit]

Bình Thuận is subdivided into 10 district-level sub-divisions:

8 districts:

1 district-level town:

La Gi

1 provincial city:

Phan Thiết (capital)

They are further subdivided into 12 commune-level towns (or townlets), 96 communes, and 19 wards.

Cham villages[edit]

Cham names for Cham villages in Bình Thuận Province are as follows (Sakaya 2014:757-758).^[5]

Tuy Phong District
- Cawait: Lạc Trị
- Mânâng Krueic: Cao Hậu and Phú Điền
- Plom: Tuy Tịnh
- Karang: Vĩnh Hanh
Bắc Bình District
- Dhaong Panan: Bình Tiến
- Pa-aok: Bình Tiến
- Ranjoh: Bình Tiến
- Hamu Ak: Bình Tiến
- Jraow: Bình Tiến
- Hamu Rok: Bình Tiến
- Ragaok: Bình Đức
- Yok Yang: Bình Hiếu
- Canan: Tịnh Mỹ
- Bah Ribaong: Trí Thái
- Sah Bingu: Mai Lãnh
- Gaok Lithei: An Lạc
- Aia Mâmih: Bình Minh
- Panat: Bình Thắng
- Dik: Bình Hòa
- Cakak: Cảnh Diễn
- Caraih: Châu Hanh
- Njen: Thanh Kiết
Hàm Thuận Bắc District
- Hamu Kam: Ma Lâm 3
- Craoh Tang: Lâm Thuận
- Jamau: Giang Mâu
- Lam Bal: Lâm Thành
- Aia Ru: Hàm Trí
- Hamu Ciét: Hàm Trí
- Aia Ru: Đồng Tre
Hàm Thuận Nam District
- Hala Puen: Hiệp Nghĩa
- Mali: Hiệp Hòa
Tánh Linh District
- Bicam: khu phố Chăm Lạc Tánh
- Danaw Halin
Hàm Tân District
- Bhumi: Làng Chăm

Economy[edit]

Bình Thuận had a GDP per capita of 11 million VND in 2007, which is the third highest in the South Central Coast after Đà Nẵng and Khánh Hòa Province, and slightly higher than the regional average of 10.8 million. The economy has been the fastest growing in the South Central Coast with an average yearly growth of almost 14% from 2000 to 2007, with growth of all three sectors of the economy significantly exceeding the regional average. Agriculture, forestry and fishing had an average growth of 7.4%, industry 21.6%, and services 15.4%.^[4]

Agriculture, forestry, fishing[edit]

Bình Thuận is a relatively large producer of rice. 434,600 t were harvested in 2007. This is a significant increase from 2000 (321,500 t), although the area used for growing rice did not increase significantly (93,100 ha to 96,400 ha). Roughly one third of the province's agricultural land is used to cultivate rice, less than many other provinces.^{[citation needed]}

Crop	Area	Output (2007)^[3]	% of national^[4]	Main location(s)^[1]
Cotton	1900 ha	2000 t	12.4%	Bắc Bình (E)
Cashew nuts	30,971 ha	17,565 t	5.82%	Đức Linh, Tánh Linh (NW), Hàm Tân, La Gi (SW)
Pepper	2091 ha	2326 t	2.58%	Đức Linh (NW)
Maize	19,800 ha	100,700 t	2.45%	Hàm Tân (SW)
Rubber	20,538 ha	12,332 t	2.05%	Đức Linh (NW)
Rice	96,400 ha	434,600 t	1.21%	Hàm Thuận Nam (central)

Bình Thuận has increased the area used for some crops significantly over the last few years, including rubber, pepper, and cashew nuts, while cultivation of sugar-cane and sweet potatoes has been shrinking. There are large fishing grounds off the coast of Bình Thuận and around Phú Quý island, including shrimp, squid, and tuna.^[1] However, their contribution to the local economy is relatively small compared to agriculture. Forestry has made a very small contribution to the economy of the province and its growth has been slow from 2000 to 2007. The largest increase has actually been in forest cultivation rather than exploitation of forest products.^[3]

Industry[edit]

Bình Thuận's industry has been booming in the first years of the 21st century, with average an average growth rate of 21.6% until 2007.^[4] Bình Thuận's industrial development is currently facing problems of land management. Licensed industrial parks have been found to overlap with titanium reserves and their development may be delayed as a result.^[6] The province has seen a decline in state industry from 2000 to 2007. The private sector now makes up most of industrial output and even the foreign-invested sector has overtaken state-owned industry. Despite its spectacular growth, industry was not able to absorb much of the growth of the labour force. It created 17,200 new jobs between 2000 and 2007, while the slower growing service sector created 44,100 and even agriculture, forestry and fishing created 57,600 jobs.^[3]

Infrastructure[edit]

Transport[edit]

Bình Thuận is located along Vietnam's main north-south transport corridors. National Route 1A runs through the province, connecting 6 out of the province's 10 districts to the rest of the country. Bình Thuận's main railway station along the North–South Railway is Mương Mán Railway Station, located around 10 km north-west of Phan Thiết. Four smaller railway station are in the city of Phan Thiết and the eastern part of the province.^[2]

The province is connected to the Central Highlands by two national roads: 28 from Phan Thiết to Di Linh, Lâm Đồng Province and Đắk Nông Province and 55 from Vũng Tàu to La Gi and Bảo Lộc, Lâm Đồng Province. Bình Thuận does not have an airport; the nearest commercial airport is located near Đà Lạt.^{[citation needed]}

Energy[edit]

Ham Thuan hydro-power plant is located in the north-west of the province.^[1] Bình Thuận is the site of several new energy projects and will be important for Vietnam's diversification away from hydro-power. Bình Thuận has significant potential for wind power generation, estimated at 3000MW.^[7] The wind power project in Tuy Phong District,^[8] Bình Thuận Province was set to be hooked up to the national electricity grid by 2009. The large wind energy project is expected to help boost regional socio-economic development and pave the way for further exploitation of renewable energy sources in the country. Located on Highway 1A, the section running through Bình Thuận Commune, the Wind Power Plant 1 is about 300 meters from the coast. This is an arid area usually short in rainfall but abundant in wind. Other wind power projects are in preparation, with 12 licenses issued as of August 2010. However, the land for many of these projected overlaps with land with rich titaniumreserves.^[7] These overlaps have remained unresolved for several years.^[7]

A thermoelectric plant is under construction in Tuy Phong District in the east of the province. It is a cooperation of EVN and Chinese investors and projected to generate 1200MW of electricity.^[9]

References[edit]

^ Jump up to:^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h Atlat Dia li Viet Nam (Geographical Atlas of Vietnam). NXB Giao Duc, Hanoi: 2010
^ Jump up to:^a ^b ^c ^d ^e ^f Viet Nam Administrative Atlas. Cartographic Publishing House, Hanoi 2010
^ Jump up to:^a ^b ^c ^d ^e ^f General Statistics Office (2009): Socio-economical Statistical Data of 63 Provinces and Cities. Statistical Publishing House, Hanoi
^ Jump up to:^a ^b ^c ^d calculations based on General Statistics Office (2009): Socio-economical Statistical Data of 63 Provinces and Cities. Statistical Publishing House, Hanoi
Jump up^ Sakaya. 2014. Từ điển Chăm. Nhà xuất bản Tri Thức. ISBN 978-604-908-999-2
Jump up^ "Titanium ores overlap IPs in Bình Thuận". The Saigon Times. 2011-06-11. Archived from the original on 2011-07-10. Retrieved 2011-07-28.
^ Jump up to:^a ^b ^c "Wind power, titanium projects on direct collision course". The Saigon Times. 2010-08-24. Archived from the original on 2011-10-04. Retrieved 2011-07-28.
Jump up^ Binhthuantimes. "Wind farm to turn arid land into town". Binhthuantimes.com. Archived from the original on 2010-07-21. Retrieved 2010-06-16.
Jump up^ "TQ cho VN vay 300 triệu USD xây nhiệt điện". BBC Vietnamese. 2010-12-18. Retrieved 2011-07-28.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bình Thuận

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Bình Thuận

Tỉnh

Biểu trưng

Thuyền chài Mũi Né

Địa lý

Tọa độ:

11°06′01″B 108°08′28″ĐTọa độ:

11°06′01″B 108°08′28″Đ

Diện tích

7.812,8 km²

Dân số (2015)

Tổng cộng

1.266.228 người^[1]

Thành thị

40.2%

Nông thôn

59.8%

Mật độ

162 người/km²

Dân tộc

Việt, Chăm, Hoa, Ra Glai, Cơ Ho

[hiện] Vị trí Bình Thuận trên bản đồ Việt Nam

Hành chính

Quốc gia

Việt Nam

Vùng

Nam Trung Bộ

Tỉnh lỵ

Thành phố Phan Thiết

Chủ tịch UBND

Nguyễn Ngọc Hai

Chủ tịch HĐND

Nguyễn Mạnh Hùng

Bí thư Tỉnh ủy

Nguyễn Mạnh Hùng

Phân chia hành chính

1 thành phố, 1 thị xã, 8 huyện

Mã hành chính

VN-40

Mã bưu chính

80xxxx

Mã điện thoại

252

Biển số xe

Website

Tỉnh Bình Thuận

Bài này nói về một tỉnh của Việt Nam; về những địa danh cùng tên, xin xem bài Bình Thuận (định hướng).

Bình Thuận là tỉnh duyên hải cực Nam Trung Bộ Việt Nam, nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng của địa bàn kinh tế trọng điểm phía Nam. Tỉnh lỵ của Bình Thuận là thành phố Phan Thiết nằm cách Thành phố Hồ Chí Minh 200 km về phía Nam, cách Nha Trang 250 km và cách thủ đô Hà Nội 1.520 km về phía Bắc theo đường Quốc lộ 1A. Bình Thuận có biển dài 192 km kéo dài từ mũi Đá Chẹt giáp Cà Ná thuộc Ninh Thuận đến bãi bồi Bình Châu thuộc địa phận tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.

Trong sách giáo khoa, Từ điển Bách khoa Việt Nam hay Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam đều xếp Bình Thuận vào vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Tuy nhiên, Tổng cục Thống kê Việt Nam và Website của Bộ Kế hoạch & đầu tư Việt Nam lại xếp 2 tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận vào Đông Nam Bộ ^[2]^[3]. Một phần khác Bộ Kế hoạch & đầu tư Việt Nam lại xếp Bình Thuận và Ninh Thuận vào vùng Duyên hải miền Trung^[4].

Vị trí địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Bình Thuận là tỉnh có dãy đất bắt đầu chuyển hướng từ Nam sang Tây của phần còn lại của Việt Nam trên bản đồ hình chữ S, có tọa độ địa lý từ 10^o33'42" đến 11^o33'18" vĩ độ Bắc, từ 107^o23'41" đến 108^o52'18" kinh độ Ðông^[5]. Phía Bắc của tỉnh Bình Thuận giáp với tỉnh Lâm Đồng, phía Đông Bắc giáp tỉnh Ninh Thuận, phía Tây giáp tỉnh Đồng Nai, và phía Tây Nam giáp Bà Rịa-Vũng Tàu, ở phía Đông và Nam giáp Biển Đông với đường bờ biển dài 192 km.

Bình Thuận thuộc vùng nào?[sửa | sửa mã nguồn]

Địa giới của tỉnh Bình Thuận hiện tại bao gồm diện tích của 2 tỉnh cũ: tỉnh Bình Tuy (nửa phía nam) và tỉnh Bình Thuận (nửa phía bắc). Trước năm 1975, tỉnh Bình Tuy thuộc miền Đông Nam Bộ, và tỉnh Bình Thuận thuộc Nam Trung Bộ. Vì thế, đến khi hai tỉnh cũ này hợp nhất thành tỉnh Bình Thuận ngày nay mới đặt ra vấn đề là tỉnh Bình Thuận hiện tại thuộc khu vực Đông Nam Bộ hay Nam Trung Bộ?

Quan điểm thuộc Đông Nam Bộ: Tổng cục Thống kê Việt Nam (và một số tài liệu lấy số liệu của Tổng cục Thống kê) xếp Bình Thuận cùng Ninh Thuận vào Đông Nam Bộ^[6]. Còn website của Bộ Kế hoạch và đầu tư Việt Nam cũng xếp 2 tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận vào Đông Nam Bộ trong số liệu thống kê vùng Đông Nam Bộ^[7], nhưng ở phần khác lại xếp Bình Thuận và Ninh Thuận vào "vùng Duyên hải miền Trung", tách biệt với Đông Nam Bộ^[8]. Bình Thuận thuộc quân khu 7 (quân khu thuộc Đông Nam Bộ mở rộng) tuy nhiên phần lớn vùng biển Bình Thuận bao gồm cả đảo Phú Quý thuộc Vùng 4 Hải quân (không thuộc Đông Nam Bộ). Ngoài ra, Bộ Thông tin và Truyền thông cũng xếp Bình Thuận vào Đông Nam Bộ theo tọa độ địa lý các đơn vị hành chính (Bình Thuận có vĩ tuyến cùng Bắc với Đồng Nai, Bình Dương, thấp hơn vĩ tuyến Bắc so với Bình Phước, Tây Ninh, trung tâm tỉnh lỵ là thành phố Phan Thiết nằm cũng vĩ tuyến Bắc so với Thành phố Hồ Chí Minh, thấp hơn đôi chút so với Biên Hòa, Thủ Dầu Một.) Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Thuận thuộc hệ thống các đài truyền hình miền Đông (tức Đông Nam Bộ) nên thường sản xuất các chương trình truyền hình nói về miền Đông và phát sóng trao đổi với các tỉnh ở miền Đông. Về mặt văn hóa, Bình Thuận là một trong 21 tỉnh, thành phía nam có lịch sử đờn ca tài tử rất phát triển mà đờn ca tài tử là dòng nhạc mang đặc trưng của riêng vùng Nam Bộ^[9].
Quan điểm thuộc Nam Trung Bộ: Phần lớn sách báo, trong đó có các sách giáo khoa, Từ điển Bách khoa Việt Nam, Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam, website chính thức của tỉnh Bình Thuận^[10] xếp Bình Thuận vào vùng duyên hải Nam (hoặc cực Nam) Trung Bộ. Xét về mặt Địa lý và con Người nếu xếp Bình Thuận vào Đông Nam Bộ sẽ rất vô lý (Về địa lý Bình Thuận có rất nhiều điểm chung với các tỉnh Nam trung bộ khác, hầu như không có hoặc rất ít điểm chung với các tỉnh Đông Nam bộ, xét về vĩ độ của Bình Thuận khá thấp so với nhiều tỉnh Đông Nam bộ nhưng nếu ghép Bình Thuận vào Đông Nam Bộ thì nhìn vào bản đồ Nam Bộ sẽ có một phần lấn ra phía đông bắc nhìn rất bất hợp lý. Về văn hóa-con người Bình Thuận mang đậm nét của Nam Trung Bộ, giọng nói của người Bình Thuận tuy có phần nhẹ hơn các tỉnh Nam Trung Bộ khác nhưng vẫn mang nét rất đặc trưng của con người vùng biển Nam trung Bộ). Xét về mặt lịch sử Bình Thuận có văn hóa Chăm Pa giống như các tỉnh Nam Trung Bộ khác, Bình Thuận chỉ được xếp vào Nam Kỳ trong thời gian khoảng 1 năm (1883-1884), sau đó lại trả về Trung Kỳ cho tới nay.

Tóm lại về mặt chính thức Bình Thuận thuộc Nam Trung Bộ, tuy nhiên có thể xem Bình Thuận thuộc Đông Nam Bộ mở rộng.

Điều kiện tự nhiên[sửa | sửa mã nguồn]

Làng chài ở Mũi Né, Phan Thiết

Địa hình Bình Thuận chủ yếu là đồi núi thấp, đồng bằng ven biển nhỏ hẹp, địa hình hẹp ngang kéo theo hướng đông bắc - tây nam, phân hoá thành 4 dạng địa hình chính gồm đất cát và cồn cát ven biển chiếm 18,22%, đồng bằng phù sa chiếm 9,43%, vùng đồi gò chiếm 31,65% và vùng núi thấp chiếm 40,7% diện tích đất tự nhiên^[11].

Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, nhiều nắng, nhiều gió, không có mùa đông và khô hạn nhất cả nước. Khí hậu nơi đây phân hóa thành 2 mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa thường bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ trung bình trong năm là 26 - 27^oC^[12].

Bình Thuận có 10 loại đất với 20 tổ đất khác nhau, có kiểu rừng gỗ lá rộng, kiểu rừng rụng lá, kiểu rừng hỗn giao lá kim chiếm ưu thế, kiểu rừng hỗn giao và tre nứa thuần loại. Bên cạnh đó, Bình Thuận có nhiều tích tụ khoáng sản đa dạng về chủng loại như vàng, wolfram, chì, kẽm, nước khoáng và các phi khoáng khác. Trong đó, nước khoáng, sét, đá xây dựng có giá trị thương mại và công nghiệp^[11].

Sông ngòi tại Bình Thuận đều ngắn, lượng nước không điều hòa, mùa mưa thì nước sông chảy mạnh, mùa nắng làm sông bị khô hạn. Tỉnh có bốn sông lớn là sông Lũy, sông Lòng Sông, sông Cái và Sông Cà Ty.

Sông Lòng Sông phát nguyên từ dãy núi ranh giới hai tỉnh Ninh Thuận-Bình Thuận, chảy theo chiều Bắc-Nam dọc theo ranh giới hai quận Tuy Phong và Phan Lý Chàm. Sông này dài khoảng 40 cây số (từ nguồn ra đến cửa biển).
Sông Lũy phát nguyên từ cao nguyên Tuyên Đức.Từ nguồn đến ranh giới quận Hòa Đa, sông chảy theo hướng Bắc-Nam, dài 40 cây số; rồi rẽ ra đến biển, sông chảy theo hướng Tây-Đông và dài hơn 20 cây số, lòng sông hẹp, quanh co, vào mùa mưa thường gây lụt lội.
Sông Cái phát nguồn từ cao nguyên Lâm Đồng chảy qua địa phận Thiện Giáo, rồi chảy theo hướng Bắc-Nam và dài khoảng 40 cây số.
Sông Cà Ty phát nguồn từ cao nguyên phía Tây và chảy theo hướng Đông-Nam, dài 27 cây số.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Lịch sử hành chính Bình Thuận

Tòa nhà Trung tâm Hội nghị Tỉnh Bình Thuận

Dân số tỉnh Bình Thuận 1967^[13]
Quận	Dân số
Hải Long	26.775
Hải Ninh	10.754
Hàm Thuận	103.319
Hòa Đa	41.536
Phan Lý Chàm	16.817
Thiện Giáo	38.029
Tuy Phong	18.293
Tổng số	255.523

Đất Bình Thuận nguyên thuộc nước Nhật Nam ngày xưa, sau là đất của Chiêm Thành. Vì chiến tranh liên miên nên Chiêm Thành mất dần đất đai.

Năm 1653, chúa Nguyễn Phúc Tần đánh chiếm đất Phan Lang (sau gọi là Phan Rang), để lại mảnh đất phía Tây cho Chiêm Thành. Năm 1692, chúa Nguyễn Phúc Chu lấy luôn mảnh đất còn lại đặt tên là Thuận Phủ và năm 1694 đặt là Thuận Thành trấn.

Năm 1697, Lập Bình Thuận phủ gồm 2 huyện An Phước và Hòa Đa. Sau cải thành Bình Thuận Dinh. Đời vua Gia Long vẫn giữ Bình Thuận dinh, đến vua Minh Mạngđổi lại Bình Thuận phủ.

Năm 1827: Minh Mạng đặt ra hai phủ Ninh Thuận và Hàm Thuận và hai huyện Tuy Phong và Tuy Định. Bình Thuận được đặt thành tỉnh và giao cho quan Tuần phủ Thuận Khánh kiêm nhiệm luôn tỉnh Khánh Hòa.

Năm 1883: Hòa ước ký với Pháp (ngày 23 tháng 7) sáp nhập Bình Thuận vào Nam Kỳ. Năm 1884: Hòa ước Patenôtre (ngày 6 tháng 6) lại đưa Bình Thuận về Trung Kỳ. Năm 1888, vua Đồng Khánh chuyển phủ Ninh Thuận vào Khánh Hòa.

Năm 1900, vua Thành Thái đặt huyện Tuy Lý và lấy huyện Tánh Linh trước thuộc Đồng Nai Thượng sáp nhập vào Bình Thuận. Năm 1905: Phủ Di Linh được nhập vào Bình Thuận.

Năm 1955-1975 chính quyền Việt Nam Cộng hòa chia Bình Thuận làm 8 Quận: Hàm Thuận, Phú Quý, Thiện Giáo, Hải Long, Hải Ninh, Hòa Đa, Tuy Phong và Phan Lý Chàm.

Năm 1976: Bình Thuận sáp nhập với Bình Tuy và Ninh Thuận thành tỉnh Thuận Hải.

Ngày 15 tháng 12 năm 1977, thành lập huyện đảo Phú Quý.^[14]

Ngày 30 tháng 12 năm 1982, chia huyện Bắc Bình thành 2 huyện: Bắc Bình và Tuy Phong; chia huyện Hàm Thuận thành 2 huyện: Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam; chia huyện Đức Linh thành 2 huyện: Đức Linh và Tánh Linh.^[15]

Đến tháng 4 năm 1992, tỉnh Thuận Hải được chia thành 2 tỉnh mới lấy tên là Ninh Thuận và Bình Thuận theo Quyết định chia tách ghi ngày 26 tháng 12 năm 1991^[16]. Khi tách ra, tỉnh Bình Thuận có 9 đơn vị hành chính gồm: thị xã Phan Thiết (tỉnh lị) và 8 huyện: Bắc Bình, Đức Linh, Hàm Tân, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, Phú Quý, Tánh Linh, Tuy Phong.

Ngày 25 tháng 8 năm 1999, chuyển thị xã Phan Thiết thành thành phố Phan Thiết.^[17]

Ngày 5 tháng 9 năm 2005, thành lập thị xã La Gi trên cơ sở một phần diện tích tự nhiên và dân số của huyện Hàm Tân.^[18]

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Bình Thuận có 1 thành phố, 1 thị xã và 8 Huyện, Trong đó có với 127 đơn vị hành chính cấp xã, gồm có 12 thị trấn, 19 phường và 96 xã^[19]:

Ðơn vị hành chính cấp Huyện	Thành phố Phan Thiết	Thị xã La Gi	Huyện Bắc Bình	Huyện Đức Linh	Huyện Hàm Tân	Huyện Hàm Thuận Bắc	Huyện Hàm Thuận Nam	Huyện Phú Quý	Huyện Tánh Linh	Huyện Tuy Phong
Diện tích (km²)	206,45	182,82	2.125,6	534,91	738,81	1.282,47	1.059.44	16,4	1.174,22	795
Dân số(người)	272.457	131.602	112.818	31.097	141.331	171.446	100.224	72.751	105.726	133.840
Mật độ dân số (người/km²)	1320	702	53	1896	178	133	95	98	90	250
Số đơn vị hành chính	14 phường và 4 xã	5 phường và 4 xã	2 thị trấn và 16 xã	2 thị trấn và 11 xã	2 thị trấn và 8 xã	2 thị trấn và 15 xã	1 thị trấn và 12 xã	3 xã	1 thị trấn và 13 xã	2 thị trấn và 10 xã
Năm được công nhận	1999	2005	1906	---	---	1983	1983	1977	---	---
Nguồn: Website tỉnh Ninh Thuận^[20]^[21]

HTB

ĐL

HTN

Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]

Theo sự sắp đặt về kinh tế, hiện nay, Bình Thuận là tỉnh thuộc vùng kinh tế Đông Nam Bộ. Phần đất liền của Bình Thuận nằm trong giới hạn 10°35'-11°38' Bắc và 107°24'-108°53' Đông.

Thủy sản[sửa | sửa mã nguồn]

Nhiều sông suối bắt nguồn từ cao nguyên Di Linh thuộc Lâm Đồng đã chảy qua Bình Thuận để ra biển. Tính chung, các đoạn sông qua Bình Thuận có tổng chiều dài 663 km, trong đó có sông Cà Ty(76 km), sông La Ngà (74 km), sông Quao (63 km), sông Lòng Sông (43 km), sông Phan (40 km), sông Mao (29 km) và sông Luỹ (25 km).

Bình Thuận có vũng lãnh hải rộng 52 nghìn km² nên Bình Thuận là một trong ba ngư trường lớn của Việt Nam trữ lượng khai thác đánh bắt hải sản đạt 240.000 tấn hải sản các loại, là điều kiện chế biến thủy sản xuất khẩu. Sò điệp là đặc sản của biển Bình Thuận, tập trung ở 4 bãi chính là: La Khế, Hòn Rơm, Hòn Cau và Phan Rí, cho phép đánh bắt 25-30 nghìn tấn/năm.

Nông - Lâm nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Tỉnh Bình Thuận có 151.300 ha đất canh tác nông nghiệp, trong đó có trên 50.000 ha đất lúa. Sẽ phát triển thêm 100.000 ha đất sản xuất nông nghiệp.

Chăn nuôi gia súc, gia cầm khá phát triển. Đang đầu tư để hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn quả với:

30.000 ha thanh long
9.000 ha điều
15.000 ha bông vải
20.000 ha cao su
2.000 ha tiêu

Đây là nguồn nguyên liệu dồi dào để phát triển các ngành công nghiệp chế biến từ cây công nghiệp, lương thực, thực phẩm... Với diện tích 400.000 ha rừng và đất lâm nghiệp, trữ lượng gỗ 25 triệu m³ và thảm cỏ là tiền đề thuận lợi để lập các nhà máy chế biến gỗ và phát triển các trang trại chăn nuôi đại gia súc và lập nhà máy chế biến thịt bò, heo... Trong vài năm trở lại đây, diện tích cây điều bị sụt giảm đáng kể do giá hạt điều bị giảm, cây thanh long và cây cao su liên tục tăng diện tích.

Khoáng sản[sửa | sửa mã nguồn]

Tỉnh Bình Thuận có nhiều loại khoáng sản với trữ lượng lớn:

Nước khoáng thiên niên bicarbonat: hơn 10 mỏ trữ lượng cao, chất lượng tốt (trong đó có cả mỏ nước khoáng nóng 700 độ C) có thể khai thác trên 300 triệu lít/năm. Trong đó, 2 mỏ đang được khai thác và kinh doanh đó là Vĩnh Hảo và Đa Kai.
Cát thủy tinh: 4 mỏ ở Hàm Thuận Bắc, Bắc Bình và Hàm Tân với trữ lượng trên 500 triệu m³, chất lượng đạt tiêu chuẩn để xuất khẩu, phù hợp để sản xuất thủy tinh cao cấp, kính xây dựng, gạch thủy tinh.
Đá granít: trữ lượng rất lớn, phân bố khắp nơi.
Sét bentonit: dùng trong công nghiệp hóa chất và khai thác dầu mỏ, trữ lượng khoảng 20 triệu tấn. Quặng Sa khoáng nặng để sản xuất titan, zircon, trữ lượng khoảng một triệu tấn. Tại Vĩnh Hảo có diện tích trên 1.000 ha, sản lượng 150.000 tấn/năm...
Zircon 4 triệu tấn dẫn đầu cả nước về trữ lượng này.
Dầu khí đang được xem là thế mạnh kinh tế mới của tỉnh Bình Thuận, với nhiều mỏ dầu có trữ lượng lớn đã được phát hiện cách đất liền 60 km; có 3 mỏ dầu Rạng Đông, Sư Tử Đen và Rubi đang khai thác. Hai mỏ: Sư Tử Trắng và Sư Tử Vàng chuẩn bị khai thác. Chính phủ và các bộ, ngành trung ương đang quan tâm đầu tư phát triển công nghiệp dầu khí tại Bình Thuận để hình thành trung tâm dự trữ dầu mỏ nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và xuất khẩu.

Lịch sử phát triển dân số
Năm		Dân số
1995		951.700
1996		976.200
1997		1.001.100
1998		1.027.000
1999		1.050.900
2000		1.063.900
2001		1.078,000
2002		1.093.400
2003		1.108.600
2004		1.122.200
2005		1.133.300
2006		1.142.100
2007		1.151.900
2008		1.162.000
2009		1.169.400
2010		1.175.000
2011		1.180.300
2012		1.193.500
Nguồn:^[22]

Dân cư[sửa | sửa mã nguồn]

Tính đến 2015 dân số của tỉnh đạt 1.266.228 người. 49% dân số sống ở đô thị và 51% dân số sống ở nông thôn.

Dân cư tỉnh phân bô không đồng đều giữa các huyện, thị xã, thành phố. Tập trung đông nhất tại Thành phố Phan Thiết dân số (2015): 272.457 chiếm gần 1/4 dân số toàn tỉnh, tiếp đến là Phan Rí Cửa, Thị xã La Gi. Thưa thớt tại các huyện Bắc Bình, Tánh Linh, Hàm Tân.

Có 34 dân tộc cùng sinh sống ở Bình Thuận, trong đó đông nhất là dân tộc Kinh; tiếp đến là các dân tộc Chăm, Ra Glai, Hoa (tập trung nhiều ở phường Đức Nghĩa - thành phố Phan Thiết), Cơ Ho, Tày, Chơ Ro, Nùng, Mường.

Trạm thu phí Sông Phan, Bình Thuận

Giao thông[sửa | sửa mã nguồn]

Bình Thuận nằm trên trục giao thông trọng yếu Bắc - Nam. Bình Thuận có Quốc lộ 1A, Quốc lộ 55, Quốc lộ 28...và các tuyến đường đến các trung tâm huyện, xã, vùng núi và các vùng kinh tế quan trọng khác.

Đường sắt Bắc - Nam qua tỉnh với chiều dài 190 km và qua 11 ga, quan trọng nhất là ga Bình Thuận. Ga Phan Thiết đã được xây dựng và đưa vào sử dụng từ năm 2012.
Đường biển: Là một tỉnh duyên hải có vùng biển rộng, bờ biển dài 192 km, có hải đảo và nằm cạnh đường hàng hải quốc tế. Hiện tại, cảng biển Phú Quý đã xây dựng xong, tiếp nhận tàu 10.000 tấn ra vào. Cảng Phan Thiết đang được xây dựng tiếp nhận tàu 2.000 tấn.
Đường hàng không: Ngày 18/1/2015, khởi công xây dựng sân bay Phan Thiết tại xã Thiện Nghiệp.
Các dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam, đường cao tốc Bắc Nam đều đi qua Bình Thuận

Xe buýt[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện đang hoạt động các tuyến:

Tiến Lợi - Mũi Né - Hòn Rơm
Tiến Lợi - Ma Lâm - Hàm Trí
Phan Thiết - Phú Long - Ngã ba Gộp - Lương Sơn - Phan Rí Thành
Tà Cú - Phan Thiết - Phú Long
Phan Thiết - Kê Gà - Tân Thành
Phan Thiết - Mương Mán - Hàm Cần
La Gi - Tân Hải - Bình Châu (Bà Rịa - Vũng Tàu)
Bến xe Nam Phan Thiết – Bệnh viện tỉnh – Mũi Né – du lịch Gành

Điện năng[sửa | sửa mã nguồn]

Có 3 nguồn điện chính:

Từ nhà máy thủy điện Đai ninh qua lưới truyền tải 110 KV
Từ nhà máy thủy điện Hàm Thuận - Đa Mi qua lưới truyền tải 110 KV
Trạm phát điện diesel 3800 KW
Đang xây dựng thử nghiệm nhà máy phong điện (năng lượng điện từ sức gió) tại huyện Tuy Phong^[23].
Nhà máy phong điện tại Phú Quý

Trong đó, cung cấp điện cho khu vực thành phố Phan Thiết có trạm biến áp trung tâm Phan Thiết công suất 50 MVA, và sẽ được nâng cấp mở rộng lên 80-100 MVA. Hệ thống lưới điện tại Thành phố Phan Thiết cũng đang được nâng cấp cải tạo, đáp ứng đủ các nhu cầu khu dân cư và khu công nghiệp Phan Thiết.

Cung cấp nước[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà máy nước Phan Thiết có công suất 25.000 m³/ngày đêm, hiện đang nâng cấp, mở rộng hệ thống đường ống bằng nguồn vốn ADB, đảm bảo đáp ứng đủ các nhu cầu sinh hoạt và sản xuất. Tại các huyện đều có trạm cấp nước quy mô nhỏ 500–2000 m³/ngày đêm.

Văn hoá[sửa | sửa mã nguồn]

Tháp nước

Bình Thuận có bề dày lịch sử, văn hoá lâu đời, nhất là văn hoá Chăm pa với nhóm di tích Tháp Po Sah Inư, đền thờ Po Klong Mơhnai và hơn 100 bảo vật hoàng tộc Chăm nguyên gốc quý hiếm được bà Nguyễn Thị Thềm, hậu duệ vua Chăm lưu giữ, trong đó có vương miện, áo bào, hia hài, vòng xuyến của vua và hoàng hậu.

Người Chăm là một trong những người đầu tiên phát hiện ra công dụng của nước khoáng Bình Thuận. Họ đã dùng nước khoáng này chữa bệnh và chế nước thơm rửa tượng thánh. Bằng nước khoáng Bình Thuận, vào thế kỷ 13, người Chăm đã chữa khỏi bệnh phong cho vua Chế Mân của họ. Công chúa Huyền Trân, con gái vua Trần và cũng là hoàng hậu của vua Chế Mân rất ngạc nhiên về sự màu nhiệm, huyền bí của suối nước này nên đã đặt tên suối là Vĩnh Hảo (nghĩa là "đời đời tốt đẹp"). Người Pháp cũng khai thác nước khoáng Vĩnh Hảo từ năm 1920. Đến nay, nước khoáng Vĩnh Hảo đã nổi tiếng trong nước và đang từng bước vươn ra xuất khẩu trên thị trường các nước trong khu vực và thế giới.

Du lịch[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 24 tháng 10 năm 1995, hàng vạn người bao gồm các nhà khoa học, khách du lịch trong nước và quốc tế đổ về núi Tà Dôn (huyện Hàm Thuận Bắc) và Mũi Né- Phan Thiết để chiêm ngưỡng và nghiên cứu hiện tượng nhật thực toàn phần cũng đồng thời nhận ra nơi này có nhiều cảnh quan kỳ thú và tiềm năng du lịch phong phú. Đây được coi là mốc thời gian mà Bình Thuận bắt đầu có tên trên bản đồ du lịch Việt Nam.

Là một tỉnh ven biển, khí hậu quanh năm nắng ấm, nhiều bãi biển sạch đẹp, cảnh quan tự nhiên và thơ mộng, giao thông thuận lợi, Bình Thuận đang là một trong những trung tâm du lịch lớn của Việt Nam.

Bình Thuận đã đầu tư xây dựng các quần thể du lịch - nghỉ mát - thể thao - leo núi - du thuyền - câu cá - đánh gôn - nghỉ dưỡng - chữa bệnh tại khu vực phường Mũi Né (thành phố Phan Thiết), Hàm Tân, Tuy Phong phục vụ du khách. Hiện nay, thành phố Phan Thiết đang có hai sân golf 18 lỗ: Novotel và Sealinks mang tầm vóc quốc tế; các khách sạn lớn, nhiều khu resort cao cấp, hệ thống nhà nghỉ ven biển... sẵn sàng đáp ứng các nhu cầu ăn nghỉ, vui chơi giải trí của du khách và các nhà đầu tư. Bình Thuận còn có nhiều di tích văn hóa - lịch sử, danh làm thắng cảnh hấp dẫn.

Y tế & Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Y tế[sửa | sửa mã nguồn]

Ngành y tế Bình Thuận.

Kết nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]

Hưởng ứng phong trào kết nghĩa Bắc - Nam, tỉnh Tuyên Quang kết nghĩa với tỉnh Bình Thuận^[24]^[25]. Tại thành phố Phan Thiết có một con đường và một trường tiểu học mang tên "Tuyên Quang" và tại thành phố Tuyên Quang có một phường, một trường tiểu học và một trường trung học cơ sở mang tên "Phan Thiết"; một trường tiểu học và một trường trung học cơ sở mang tên "Bình Thuận".

Những cái nhất[sửa | sửa mã nguồn]

Bài viết này không được chú giải bất kỳ nguồn tham khảo nào. Mời bạn giúp hoàn thiện bài viết này bằng cách bổ sung chú thích cho từng nội dung cụ thể trong bài viết tới các nguồn đáng tin cậy. Các nội dung không có nguồn có thể bị nghi ngờ và xóa bỏ.

Lễ hội rước đèn Trung thu tại Phan Thiết

Tháp nước có kiến trúc đẹp (cao 32m, do Hoàng thân Lào Xuvanuvông thiết kế). (Phan Thiết)
Có bộ xương cá voi dài nhất ĐÔNG NAM Á (22m) được trưng bày ở dinh Vạn Thủy Tú (Phan Thiết)
Ngọn hải đăng Kê Gà bằng đá cao nhất (cao 100 m). (Hàm Thuận Nam)
Tượng Phật trên núi Tà Cú là tượng Phật nằm lớn và dài nhất (49 m). (Hàm Thuận Nam)
Bãi đá Cổ Thạch nhiều hình hài màu sắc nhất.
Bình Thuận còn là vùng trồng cây Thanh Long nhiều và ngon nhất, sò điệp nhiều và có giá trị nhất.
Bình Thuận là địa phương có nhiều cuộc thi, lễ hội dân gian độc đáo nhất như: đua thuyền trên sông Cà Ty (mồng 2 Tết hằng năm), lướt ván - đua thuyền buồm hàng năm (Mũi Né), chinh phục núi Tà Cú, chạy việt dã vượt đồi cát Mũi Né và lễ hội rước đèn Trung thu (Phan Thiết) có quy mô lớn nhất dành cho trẻ em được ghi vào sách Kỉ lục Guinness Việt Nam. Lễ hội Nghinh Ông(Quan Thánh Đế Quân: vào tháng 7 âm lịch vào năm chẳn), Lễ hội cầu ngư, lễ hội Ka-tê (Phan Thiết).
Khu vực được mệnh danh là "Vương quốc Resort" của cả nước

Hoang tưởng về kho báu Núi Tàu[sửa | sửa mã nguồn]

Những năm gần đây, có lời đồn về kho báu 4.000 tấn vàng do Quân đội Nhật Bản cất giấu hồi cuối Thế chiến thứ hai, tại núi Tàu, xã Phước Thể, huyện Tuy Phong^[26]. Từ năm 1993 đến năm 2015 Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Thuận đã nhiều lần cấp phép và gia hạn phép cho ông Trần Văn Tiệp (100 tuổi, ngụ TP.Hồ Chí Minh) tìm kiếm kho vàng 4.000 tấn đó, song việc tìm kiếm không có kết quả ^[27]. Năm 2016 một người khác là ông Nguyễn Văn Đợi (ngụ TP.Hồ Chí Minh) thì khai báo về 3 giếng cổ chứa kho báu ở sát biển và cách núi Tàu chừng 1 km ^[28].

Tuy nhiên tháng 04 năm 2016 sau khi thẩm tra thì UBND tỉnh khẳng định thông tin kho báu là hoàn toàn không có căn cứ, và yêu cầu không để tình trạng lợi dụng "hoang tin" tiếp diễn. Tính hoang tưởng về kho báu hiện rõ ở chỗ vàng có khối lượng riêng (tỷ trọng) là 19,3 g/cm³ tức 19,3 tấn/m³, khối vàng 4.000 tấn có thể tích hơn 200 m³, to như một căn hộ 5m x 16m x 2,5m. Đào được cái hầm hơn 200 m³ trong núi đá hoa cương rất cứng, rồi dùng hơn 1000 chuyến xe loại 4 tấn để vận chuyển, là một công trường ầm ỹ, để lại rất nhiều dấu vết như đường đi, bãi thải đá, và cửa hầm cũng đủ rộng cho người xe ra vào. Nó đâu đơn giản chỉ là "thuê người dân tộc địa phương chôn giấu" ở khe núi ^[a] hay vùi ở cái giếng cổ ^[29].